Về hệ thống kinh tế chính trị - Of systems of political economy

Sự thịnh vượng của các quốc gia - Adam Smith

The wealth of nations - Adam Smith

Quyển 4. Về hệ thống kinh tế chính trị - Of systems of political economy

(2026.03.20)

Chương 1. Về nguyên tắc của hệ thống thương mại - Of the principle of the commercial or mercantile system

Khi tìm ra châu Mỹ, người Tây Ban Nha đi đến bất cứ vùng đất nào cũng đều sẽ hỏi người dân bản địa tại đó xem nơi này có vàng và bạc hay không. Họ đang cân nhắc lợi ích khi chiếm đóng vùng đất này. Tương tự, khi mục sư người Pháp đến gặp Thành Cát Tư Hãn, họ đã hỏi vị mục sư rằng ở Pháp có nhiều cừu hay không. Người Tartar cũng đang cân nhắc xem có nên chiếm đóng Pháp hay không.

Ta thấy, sự thịnh vượng của mỗi quốc gia được đánh giá bằng số lượng tiền tồn tại trong quốc gia đó. Người Tây Ban Nha dùng vàng bạc, người Tartar định vị sự giàu có bằng cừu.

Vàng và hàng hoá đều là động sản. Nhưng hàng hoá sẽ bị tiêu thụ và tái sản xuất liên tục, còn vàng bạc nếu không bị xuất khẩu, sẽ luôn luôn duy trì được số lượng tương đối ổn định trên thị trường, dù nó được chuyển hết từ người này sang người khác. Vì vậy, kim loại quý cuối cùng sẽ là mục tiêu lớn nhất của một hệ thống kinh tế chính trị.

Nếu một quốc gia hoàn toàn cô lập với thế giới, thì kim loại quý không hề có ý nghĩa gì nếu so sánh với hàng hoá tiêu dùng khác, và quốc gia giàu hay nghèo phụ thuộc hoàn toàn vào việc có nhiều hay ít hàng hoá tiêu dùng. Tuy nhiên, vì các quốc gia đều có tương tác liên tục với nhau, nên việc thu gom càng nhiều vàng bạc càng giúp nâng cao vị thế của một quốc gia.

Vì vậy, vàng bạc luôn bị cấm xuất khẩu bằng các biện pháp hành chính. Tuy nhiên, thương nhân thì luôn cho rằng việc xuất vàng để nhập hàng có thể mang lại lợi nhuận về lâu dài và từ đó làm tăng lượng vàng bạc trong nước lên. Ngoài ra việc cấm xuấu khẩu vàng kích thích các hoạt động buôn lậu vàng, làm gia tăng rủi ro pháp luật đối với các hoạt động thương mại xuyên biên giới, làm gia tăng chi phí, giảm lợi nhuận từ hoạt động xuất nhập khẩu, từ đó giảm vàng bạc thu được từ hoạt động ngoại thương (cán cân thương mại).

Do đó, hai động cơ lớn nhất để làm giàu cho đất nước là hạn chế nhập khẩu và khuyến khích xuất khẩu.

Các hạn chế nhập khẩu bao gồm (1) đánh thuế nhập khẩu cao để hạn chế nhập khẩu các mặt hàng nước ngoài mà trong nước có thể sản xuất được, hoặc (2) cấm hoàn toàn việc nhập khẩu một số mặt hàng từ các quốc gia có cán cân thương mại được cho là bất lợi. Khuyến khích xuất khẩu bằng cách (1) miễn giảm thuế xuất khẩu, (2) trợ cấp giá xuất khẩu, (2) các hiệp ước thương mại có lợi giữa các nước, (3) thành lập các thuộc địa ở xa xôi.

(2026.04.02)

Chương 2. Các hạn chế đối với việc nhập khẩu từ nước ngoài các mặt hàng có thể sản xuất trong nước - Of restraints upon importation from foreign countries of such goods as can be produced at home

Các hàng hoá nước ngoài mà có thể sản xuất trong nước có thể bị hạn chế nhập khẩu bằng thuế suất cao hoặc các lệnh cấm nhập khẩu tuyệt đối.

Không thể nghi ngờ rằng các chính sách trên khích lệ sự phát triển của nhiều ngành công nghiệp. Tuy nhiên, công nghiệp chung của toàn xã hội chỉ có thể phát triển trong hạn mức vốn và lực lượng lao động của xã hội đó. Và các lợi ích từ luật lệ trên không thể làm tăng vốn của toàn xã hội đáng kể, nó chỉ chuyển hướng một phần vốn chảy mạnh hơn vào các ngành công nghiệp trọng điểm. Không gì có thể chắc chắn rằng, việc nắn dòng chảy vốn nhân tạo như vầy có thể mang lại nhiều lợi ích hơn việc cứ để vốn chảy một cách tự nhiên theo quy luật thị trường.

Con người luôn nỗ lực tìm cách sử dụng vốn có lợi nhất và khi lợi nhuận là ngang bằng nhau, dòng vốn sẽ tự động ưu tiên chảy về các hoạt động kinh doanh nội địa thay vì ngoại thương hay vận tải. Vì vốn trong nước luôn gần (xoay vòng vốn nhanh) và được bảo hộ (an toàn) bằng luật pháp trong nước.

Thay vì sử dụng vốn vì các mục đích cộng đồng, mọi cá nhân sử dụng vốn đều vì lợi ích của bản thân mình nhưng lại vô tình bị dẫn dắt bởi một bàn tay vô hình (invisible hand) giúp tối ưu hoá dòng chảy vốn trong xã hội từ đó dĩ nhiên tạo được lợi ích tối đa từ nguồn vốn hạn chế đó.